พะเยา เป็นจังหวัดในภาคเหนือตอนบน มีประวัติความเป็นมาที่เก่าแก่ยาวนานไม่น้อยไปกว่าเมืองอื่นๆ ในอาณาจักรล้านนา บริเวณที่ตั้งของจังหวัดพะเยาในปัจจุบันอยู่ติดกับกว๊านพะเยา เดิมเป็นที่ตั้งของเมือง ภูกามยาว หรือ พยาว

ที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อพุทธศตวรษที่ 16 โดยมีผู้ปกครองคือ พ่อขุนงำเมือง ภายหลังมีการเปลี่ยนแปลงอำนาจ และตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอาณาจักรล้านนา เมื่อถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เมืองพะเยาอยู่ภายใต้การปกครองของจังหวัดเชียงราย ในฐานะ อำเภอพะเยา และเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม พ.ศ. 2520 อำเภอพะเยาได้ยกฐานะขึ้นเป็น จังหวัดพะเยา นับเป็นจังหวัดที่ 72 ของประเทศไทย

สถานที่สำคัญ แหล่งท่องเที่ยว

กว๊านพะเยา  วัดศรีโคมคำ น้ำตกจำปาทอง ดอยบุษราคัม วัดติโลกอาราม หอวัฒนธรรมนิทัศน์ วัดนันตาราม  อุทยานแห่งชาติดอยหลวง   อุทยานแห่งชาติภูซาง  อุทยานแห่งชาติแม่ปืม  อุทยานแห่งชาติดอยภูนาง

PHAYAO :

Virtually enveloped by mountains and valleys, Phayao is a peaceful province. Though with only modest facilities and conveniences, it is an enchanting community with delightful natural beauty and fascinating religious sites. Dating back to more than 900 years, it used to be an independent state with its own rulers before it became a part of the Lanna Thai kingdom in mid-14th century.

Phayao is about 691 kilometres from Bangkok and covers an area of 6,335 square kilometres. Administrative, it is divided into the following districts: Muang, Chun, Chiang Kham, Chiang Muan, Dok Khamtai, Pong, Mae Chai, Phu Sang, and Phu Kam Yao.

แหล่งท่องเที่ยวที่หน้าสนใจ
	วัดพระธาตุจอมทอง ตั้งอยู่บนดอยจอมทอง ตรงข้ามวัดศรีโคมคำ (วัดพระเจ้าตนหลวง) เป็นปูชนียสถานโบราณคู่เมืองพะเยา มีถนนขึ้นไปถึงเจดีย์พระธาตุจอมทองบริเวณโดยรอบเป็นป่าไม้ เป็นสวนรุกขชาติสามารถมองเห็นทัศนียภาพของตัวเมืองพะเยาและกว๊านพะเยาได้ อย่างชัดเจน
	กว๊านพะเยา เกิดจาการยุบตัวของเปลือกโลกเมื่อประมาณ 70 ล้านปีมาแล้วเป็นแอ่งน้ำซึ่งเป็นที่รวบรวมของลำห้วยต่างๆ 18 สาย ต่อมาในปี 2478 กรมประมงได้ตั้งสถานีประมงน้ำจืดจังหวัดพะเยาขึ้น บริเวณ ต้นแม่น้ำอิงและสร้างฝายกั้นน้ำทำให้เกิดเป็นบึงขนาดใหญ่ มีความลึกเฉลี่ย 1.5 เมตร คำว่า “บึง” ภาษาพื้นเมือง เรียกว่า “กว๊าน”
	อุทยานแห่งชาติดอยหลวง ครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัด ได้แก่ พะเยา เชียงราย และลำปาง รวมเนื้อที่ 731,250 ไร่ ประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติเมื่อวันที่ 16 เมษายน 2533 ลักษณะภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อนเป็นป่าต้นน้ำของกว๊านพะเยา แม่น้ำวังและแม่น้ำลาว สภาพป่าโดยทั่วไปเป็นป่าเบญจพรรณ ป่าดิบชื้นและป่าเต็งรัง มีสัตว์ป่าหลายชนิด
	อุทยานแห่งชาติภูซาง เป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาดอยผาหม่น อยู่ในเขตกิ่งอำเภอภูซาง อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา และอำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย มีอาณาเขตติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว